Onmogelijke boeketten: in materiaal gestolde tijd in de kunst van Akmar
door Thomas van Huut

Verleden, heden, toekomst. Ochtend, middag, avond. Lente, zomer, herfst, winter.

 

Zo netjes op een rijtje ziet het er overzichtelijk uit. Je wordt er bijna rustig van: het leven als heldere aaneenschakeling op het ritme van van en-toen, en-toen, en-toen. Toch ervaren we allemaal dat het niet altijd zo werkt. De chronologie kan driftig worden opgeschud: een heftige gebeurtenis uit het verleden kan het heden overschaduwen, waardoor de toekomst onzeker is. Of, andersom: grote zorgen over de toekomst kleuren het heden, nog voordat die gebeurtenissen hebben plaatsgevonden. Het verloop van tijd is niet zo simpel 1-2-3.

 

Het spel met de tijd is geliefd bij filmregisseurs. Waarschijnlijk omdat het zo eigen aan het medium is, zodra een filmmaker de camera aanzet maakt hij een registratie van de tijd, die vervolgens in de montageruimte wordt versneden. Flashback, fast forward. Gebeurtenissen die zich over dagen, weken of zelfs decennia uitstrekken passen in een film van twee uur of minder.

Als je dan toch al bezig bent met het opknippen van tijd, zullen sommige regisseurs denken, dan kun je daarvan maar beter de grenzen opzoeken. Regisseur Christopher Nolan heeft daar een carrière omheen gebouwd. Zijn meest recente sciencefictionfilm Tenet, gaat over een futuristische technologie waarmee het mogelijk is om voor specifieke objecten en personen de tijd om te keren. Met behulp van die technologie vallen mensen uit de toekomst ons, in het heden, aan. De nazaten willen wraak nemen omdat wij de planeet voor hen onleefbaar hebben gemaakt. Science-fiction natuurlijk, maar ook een prachtige vertelling over hoe keuzes in het heden drastische gevolgen hebben in de toekomst. Door de tijd om te keren, maakt Nolan duidelijk hoe nauw verbonden heden, verleden en toekomst zijn.

Schuiven met de tijd is niet alleen iets voor sciencefictionregisseurs. Al in de zestiende eeuw hadden schilders zo hun eigen elegante manier om de tijd naar hun hand te snoeien. Die goocheltruc voerden ze uit in een daarvoor onverwacht genre: het bloemstilleven. Want hoewel die bloemstukken realistisch ogen, overschrijden ze de grenzen van wat mogelijk is: er bloeien vaak bloemen die nooit

in hetzelfde seizoen zouden bloeien. In het Bloemstilleven uit 1846 van de Dordrechtse schilder Sophia de Koningh bijvoorbeeld, bloeit de ‘Black Parrot’ tulp (bloeiperiode: maart, april) gebroederlijk naast de bergamot (september, oktober) en de stokroos (juni tot september).

Een onmogelijk boeket, de seizoenen zijn door de schilder ineengeschoven totdat ze precies het boeket had dat ze wilde hebben. Dat kun je moeilijk nog een ode noemen aan de schepping zoals die is ­­– zoals het genre bloemstilleven vaak wordt geduid – het is voor god spelen op het doek.

Flash forward naar het heden: toen de Nederlandse kunstenaar Akmar de kans kreeg om een kunstwerk te maken voor de grote zaal van podium voor hedendaagse kunst Pictura in Dordrecht (de voortzetting van het ‘teekengenootschap Pictura’, de kunstenaarsvereniging waar Sophia de Koningh ruim een eeuw geleden werd geweigerd omdat ze vrouw was) greep ze terug op dat oude spel met de onmogelijke bloemboekketten.

Akmars installatie Vanitas (2020) bestaat uit een vloer vol schots en scheef opgestelde beeldschermen. Daarop draaien digitale 3D-modellen van bloemen sierlijk rondjes. Het grote verschil met de zestiende eeuw: haar bloeiers zijn niet afhankelijk van de seizoenen, maar van verschillende soorten software die hiervoor de afgelopen decennia gebruikt zijn, zoals plantstudio, Google Sketchup, Maya, 3DS-max, het populaire computerspel Minecraft, of meest recent, Cinema 4D.

Akmar verzamelde kant-en-klare 3D-modellen van bloemen, dook in de archieven om ze op soms decennia oude software opnieuw aan de praat te krijgen en presenteert nu ze als één digitaal sierbloemenveld – van virtuele bloemen die zonder de hand van de kunstenaar nooit gelijktijdig hadden kunnen bestaan.

Het resultaat is vervreemdend en betoverend. Gracieus zwieren de kleurrijke bloemen over de LCD-schermen – hun fysieke ‘vaas’. De zwarte stroom- en videokabels waarmee de schermen zijn aangesloten kronkelen ertussendoor, als de grillige takken van wild struikgewas. Ertussenin liggen glazen vazen, een aantal beeldschermen steunen erop, een subtiele herinnering aan de tijd waarin bloemen nog biologisch waren.

 

Ruw en pixelig, opbouwd uit slechts een paar lijnen of juist strak en realistisch in hoge resolutie: de vormgeving van de digitale bloemen verraadt iets over de ontwikkeling van technologie in de laatste decennia. De modernste bloemen zijn niet per se de mooiste.

Akmars spel met de tijd krijgt nog een extra dimensie in de beeldschermen die ze gebruikt: oude, licht vergeelde, modellen uit een Duits kantorenpand. Hoe ze daar stonden ten opzichte van het venster bepaalde de manier waarop ze nu verkleurd zijn. Hoe langer de beeldschermen vroeger in de zon hebben gestaan, hoe geler zie er nu uitzien. Het verstrijken van tijd ligt opgeslagen in zowel het digitale als het fysieke materiaal.

 

Hoe de tijd zich in vreemde bochten laat wringen, is een belangrijk thema voor Akmar. In dezelfde ruimte waar Vanitas debuteert staat in een antieke houten nis een moderne 3D-printer druk te spinnen. Tijdens de looptijd van de exposite levert die printer iedere dag één fysieke kopie af van een digitaal 3D-model van een tulp. Door de instellingen iedere dag een klein beetje te veranderen (bijvoorbeeld de printsnelheid, of door het model te kantelen) is geen tulp hetzelfde. Net als bij de vergeelde beeldschermen, krijgt het verstrijken van tijd hier een plaats in het fysieke materiaal. In de handeling verglijdt het moment. De Franse filosoof Merleau-Ponty noemde alle schilderkunst ‘gestolde beweging’, omdat de schilder ‘zijn lichaam inbrengt’ en het doek altijd resultaat is van een fysieke handeling in de tijd. Die hand van de mens lijkt hier afwezig, maar de tijd die de 3D-printer in het werk heeft gestoken, wordt door de verschillende zichtbare afwijkingen wel heel erg tastbaar.

 

Rondom het virtuele bloemenveld van Vanitas hangt de serie 1 SQM of Old News (2019-2020). De kunstenaar verwerkte hiervoor het papier van vier tot vijf maanden dagelijkse krant tot wandsculpturen van precies één vierkante meter. De gedroogde papierpulp is op een aantal plekken gebarsten. Daardoor is het alsof je naar een dwarsdoorsnede van aardlagen kijkt. Als een archeoloog zou je er onderzoek in willen doen, speurend naar

het breaking news dat nu alweer vergeten is. 1 SQM of Old News is een subtiel commentaar op de hijgerigheid van het nieuws, maar vooral opnieuw een spannend inzicht: ook in dit materiaal ligt concreet de tijd opgeslagen. Door het als vierkante meter te presenteren stelt Akmar de vraag: welke maat moet je hanteren voor het fysiek verstrijken van tijd?

Akmars spel met de tijd krijgt nog een extra dimensie in de beeldschermen die ze gebruikt: oude, licht vergeelde, modellen uit een Duits kantorenpand. Hoe ze daar stonden ten opzichte van het venster bepaalde de manier waarop ze nu verkleurd zijn. Hoe langer de beeldschermen vroeger in de zon hebben gestaan, hoe geler zie er nu uitzien. Het verstrijken van tijd ligt opgeslagen in zowel het digitale als het fysieke materiaal.

 

Hoe de tijd zich in vreemde bochten laat wringen, is een belangrijk thema voor Akmar. In dezelfde ruimte waar Vanitas debuteert staat in een antieke houten nis een moderne 3D-printer druk te spinnen. Tijdens de looptijd van de exposite levert die printer iedere dag één fysieke kopie af van een digitaal 3D-model van een tulp. Door de instellingen iedere dag een klein beetje te veranderen (bijvoorbeeld de printsnelheid, of door het model te kantelen) is geen tulp hetzelfde. Net als bij de vergeelde beeldschermen, krijgt het verstrijken van tijd hier een plaats in het fysieke materiaal. In de handeling verglijdt het moment. De Franse filosoof Merleau-Ponty noemde alle schilderkunst ‘gestolde beweging’, omdat de schilder ‘zijn lichaam inbrengt’ en het doek altijd resultaat is van een fysieke handeling in de tijd. Die hand van de mens lijkt hier afwezig, maar de tijd die de 3D-printer in het werk heeft gestoken, wordt door de verschillende zichtbare afwijkingen wel heel erg tastbaar.

 

Rondom het virtuele bloemenveld van Vanitas hangt de serie 1 SQM of Old News (2019-2020). De kunstenaar verwerkte hiervoor het papier van vier tot vijf maanden dagelijkse krant tot wandsculpturen van precies één vierkante meter. De gedroogde papierpulp is op een aantal plekken gebarsten. Daardoor is het alsof je naar een dwarsdoorsnede van aardlagen kijkt. Als een archeoloog zou je er onderzoek in willen doen, speurend naar het breaking news dat nu alweer vergeten is. 1 SQM of Old News is een subtiel commentaar op de hijgerigheid van het nieuws, maar vooral opnieuw een spannend inzicht: ook in dit materiaal ligt concreet de tijd opgeslagen. Door het als vierkante meter te presenteren stelt Akmar de vraag: welke maat moet je hanteren voor het fysiek verstrijken van tijd?

De digitale bloemmodellen, de vergeelde beeldschermen, de 3D-prints van een tulp en de tot pulp verwerkte krantenstapels bewijzen dat de tijd zich op kan stapelen in fysiek materiaal. Maar het omgekeerd kan ook: tijd verzamelen door het materiaal weg te schaven. Akmars Sandpaper-serie bestaat uit een reeks gebruikte vellen schuurpapier, die worden geëxposeerd alsof het abstract-expressionistische colourfield paintings zijn. Tussen de ruwe structuur van het schuurpapier zie je de sporen van een object dat ermee geschuurd is. Het natuurlijke verval waaraan alles onderhevig is, is door het schuren versneld. Het roept vragen op: wat is hier geschuurd? Hoe lang? Wanneer? Waarom? Als mysterieus sediment liggen de sporen, het gruis van een onbekend object opgeslagen in het schuurgereedschap.

 

In dezelfde ruimte waar deze reeks verkenningen van tijd als fysiek materiaal plaatsvinden, hangt aan het plafond een dunne schakelketting, van 18 karaat goud. Tegen het plafond is die ketting zo dun, dat je ‘m bijna niet kunt zien. De ketting, het begin van het 7,5 meter lange werk Chainlink (2018) gaat over in iets dikker zilver, nog dikker nikkel, en verder onderop in roestvrijstaal, plastic, tot er helemaal aan het einde een dikke stalen schakelketting ligt. Als geschakelde momenten zijn ze verbonden. Een krachtige verbeelding van hoe wat niets met elkaar te maken lijkt te hebben (een gouden ketting en een industriële staalverbinding), toch verbonden kan zijn.


Met haar onmogelijke digitale boeketten, de herhaling van een oude kunsthistorische traditie, de 3D-geprintte bloemen, de aardlagen van het nieuws en het versnellen van natuurlijk verval in schuurpapier toont Akmar hoe wendbaar de kunstenaar zich van de tijd als instrument kan bedienen. Ze laat zien hoe de tijd zichzelf opslaat in materiaal, tastbare sporen achterlaat in de dingen om ons heen. Het is flashback, fast forward in fysiek materiaal. Het is sciencefiction, maar dan in het echt.

 

Akmars kunst laat zien dat spelen met tijd niet alleen vanzelfsprekend is voor de filmmaker, maar dat het verstrijken van tijd juist ook tot uitdrukking komt in de basisstof voor de beeldend kunstenaar: fysiek materiaal. Omdat dat fysieke materiaal uiteindelijk de bouwstenen zijn waar alles om ons heen – inclusief wijzelf – uit bestaat, is haar kunst des te aangrijpender. Heel de wereld blijkt uit onmogelijke boeketten te kunnen bestaan.

 


geschreven in opdracht van AKMAR

© 2018 door Pictura

Voorstraat 190 3311ES Dordrecht

  • Facebook Social Icon
  • YouTube Social  Icon
  • Instagram Social Icon